Sở hữu kiến trúc nghệ thuật thời Nguyễn đặc trưng cùng bề dày lịch sử cách mạng hào hùng, thế nhưng đình cổ Bái Sơn (Thanh Hóa) hiện đang phải gồng mình chống đỡ bằng hệ thống cọc tre tạm bợ. Thực trạng này đặt ra một bài toán cấp bách đối với giới kiến trúc sư và các đơn vị trùng tu di tích gỗ cổ truyền tại Việt Nam.
Giá trị kiến trúc truyền thống và kết cấu hình chữ Đinh của đình cổ Bái Sơn
Nằm trầm mặc tại xã Tống Sơn, tỉnh Thanh Hóa, đình làng Bái Sơn là một trong số ít những công trình kiến trúc gỗ cổ từ thế kỷ XIX (thời nhà Nguyễn) còn lưu giữ được bộ khung kết cấu nguyên bản. Về mặt tổng thể mặt bằng kiến trúc, ngôi đình được quy hoạch theo kết cấu hình chữ Đinh (丁) kinh điển của kiến trúc tâm linh Việt Nam.
Công trình bao gồm tòa Tiền đường quy mô 5 gian 2 chái, kết nối chặt chẽ với một gian Hậu cung uy nghiêm phía sau. Các cấu kiện gỗ tại đình Bái Sơn phản ánh chân thực kỹ thuật đục mộng, nghệ thuật chạm khắc hoa văn dân gian tinh xảo của những người thợ mộc tài hoa thời Nguyễn, biến ngôi đình thành một tư liệu sống vô giá cho những ai đam mê nghiên cứu kiến trúc cổ truyền.
Thực trạng xuống cấp nghiêm trọng của hệ kết cấu gỗ cổ truyền
Trải qua gần hai thế kỷ chịu tác động khắc nghiệt của thời tiết, di tích kiến trúc nghệ thuật này đang rơi vào tình trạng báo động đỏ về độ an toàn kết cấu. Qua khảo sát thực tế dưới góc nhìn kỹ thuật, các nguyên nhân gây tổn thương cốt lõi cho ngôi đình bao gồm:
-
Hệ mái tổn thương sâu: Mái ngói mũi hài bị xô dạt, gãy vỡ diện rộng tạo điều kiện cho nước mưa thấm dột trực tiếp xuống hệ khung chịu lực bên dưới suốt thời gian dài.
-
Cấu kiện chịu lực bị phá hủy: Hệ thống rui mè gỗ đã mục nát hoàn toàn; các mộng kèo, xà, chếnh quan trọng bị gãy đứt liên kết, mất khả năng truyền tải trọng.
-
Hiên tượng tiêu tâm gỗ: Phần cột cái, cột quân bằng gỗ tự nhiên bị mối mọt xâm nhập nặng dẫn đến hiện tượng rỗng ruột (tiêu tâm), đe dọa trực tiếp đến sự ổn định chịu lực của toàn bộ công trình.
Giải pháp gia cố tạm thời bằng cọc tre luồng và bài toán bảo tồn nguyên bản
Trước nguy cơ sập đổ có thể xảy ra bất cứ lúc nào trong mùa mưa bão, chính quyền địa phương và người dân làng Bái Sơn đã buộc phải sử dụng hàng chục cây cọc tre luồng để dựng khung chống đỡ tạm thời. Vô hình trung, toàn bộ không gian nội thất linh thiêng bên trong đình giờ đây bị bủa vây bởi một “mạng lưới” cọc tre dày đặc. Đây là một giải pháp tình thế xót xa nhưng bắt buộc để duy trì sự sống cho ngôi đình.
Cần phải nhớ rằng, đình Bái Sơn không chỉ là một kiệt tác kiến trúc mà còn là “thánh địa” lưu giữ ký ức lịch sử. Nơi đây năm 1944 từng là địa điểm họp mật, thành lập đội tự vệ vũ trang chiến đấu đầu tiên của huyện Hà Trung (cũ), thuộc chiến khu căn cứ cách mạng Bái Sơn.
Việc giải cứu đình Bái Sơn không chỉ dừng lại ở việc dựng cọc chống đỡ, mà đòi hỏi một phương án trùng tu di tích chuyên sâu: hạ giải khoa học, xử lý chống mối mọt, thay thế các cấu kiện mục nát theo nguyên tắc tôn trọng tối đa tính nguyên bản của kiến trúc thời Nguyễn.
Nguồn : Tổng hợp
