Kiến trúc không chỉ chứa đựng sự sống, mà còn viết nên kịch bản cho nó. Như Winston Churchill đã nói, “Chúng ta kiến tạo nên những công trình kiến trúc, và sau đó, những công trình kiến trúc lại định hình nên chúng ta.” Từ những không gian của Villa Savoye của Le Corbusier, một “cỗ máy sống” theo phong cách hiện đại, đến Fallingwater của Frank Lloyd Wright, nơi hòa quyện giữa nhà ở và cảnh quan, những kiệt tác kiến trúc đã định nghĩa lại mối quan hệ của chúng ta với không gian, xã hội và thiên nhiên. Thiết kế tốt có thể nâng cao sức khỏe, truyền cảm hứng sáng tạo và thúc đẩy cộng đồng, phòng bệnh tràn ngập ánh nắng giúp đẩy nhanh quá trình hồi phục, khu phố thân thiện với người đi bộ khuyến khích sự kết nối, và nội thất được thiết kế để nuôi dưỡng hạnh phúc của con trẻ. Kiến trúc kể chuyện, khơi gợi cảm xúc và lặng lẽ dẫn dắt nhịp điệu cuộc sống thường nhật.
Dưới đây là 12 ví dụ về những công trình kiến trúc đã phần nào thay đổi cách người thiết kế phác thảo nên công trình:
1. Bảo tàng Hoàng gia Ontario, Canada
- Thiết kế: Studio Libeskind
- Năm hoàn thành: 2007
Khối Crystal đặt ra một thách thức trong quá trình xây dựng và là một trong những dự án xây dựng phức tạp nhất ở Bắc Mỹ. Không có góc vuông nào và chỉ có một bức tường thẳng đứng trong cấu trúc – năm khối pha lê được thiết kế như những cấu trúc tự đỡ, lồng vào nhau. Các nhóm thiết kế và nhà thầu đã phát triển các chiến lược sáng tạo với các công nghệ hiện có để chuẩn hóa quá trình xây dựng và giảm chi phí.
Khai trương vào tháng 6 năm 2007, phần mở rộng này cung cấp gần 9.300 m² không gian triển lãm mới, một lối vào và sảnh mới, một cửa hàng bán lẻ ở tầng trệt và ba nhà hàng mới. Studio Libeskind cũng đã cải tạo mười phòng trưng bày trong tòa nhà lịch sử hiện có như một phần của dự án. Khối Crystal đã tạo ra sự tăng trưởng 44% trong số lượng khách tham quan trong năm đầu tiên và biến đổi diện mạo kiên cố như pháo đài của ROM, biến nó thành một không gian đầy cảm hứng dành riêng cho sự hồi sinh của Bảo tàng như là trung tâm năng động của Toronto.
2. Bảo tàng Guggenheim Bilbao, Tây Ban Nha
- Thiết kế: Gehry Partners
- Năm hoàn thành: 1997
Tọa lạc bên bờ sông Nervión ở Bilbao, Tây Ban Nha, Bảo tàng Guggenheim là sự kết hợp giữa những hình khối phức tạp, uốn lượn và chất liệu quyến rũ, đáp ứng một chương trình phức tạp và bối cảnh đô thị công nghiệp. Với hơn một trăm triển lãm và hơn mười triệu lượt khách tham quan, Bảo tàng Guggenheim Bilbao của Frank Gehry không chỉ thay đổi cách các kiến trúc sư và mọi người nghĩ về bảo tàng, mà còn thúc đẩy nền kinh tế của Bilbao bằng thành công đáng kinh ngạc của nó.
Trên thực tế, hiện tượng chuyển mình của một thành phố sau khi xây dựng một công trình kiến trúc quan trọng hiện được gọi là “Hiệu ứng Bilbao”. Sau hơn hai mươi năm trôi qua, Bảo tàng vẫn tiếp tục thách thức những giả định về mối liên hệ giữa nghệ thuật và kiến trúc ngày nay.
3. Fallingwater, Mỹ
- Thiết kế: Frank Lloyd Wright, Mendel Glickman & William Wesley Peters
- Năm hoàn thành: 1939
Thiết kế của Wright trước hết là một kiệt tác thiết kế. Kaufmann (Chủ đầu tư) dự kiến ngôi nhà sẽ được xây dựng ở phía nam dòng suối, hướng về phía bắc nhìn ra thác nước. Tuy nhiên, Wright đã đặt ngôi nhà ở phía bắc dòng suối, phía trên thác nước, để ngôi nhà đón ánh nắng mặt trời hướng nam. Kết quả là, chính âm thanh của thác nước, chứ không phải cảnh tượng của nó, mới là điều thấm đẫm trải nghiệm ở Fallingwater.
Fallingwater cũng là ví dụ tuyệt vời nhất về khả năng của KTS Frank Lloyd Wright trong việc tạo ra không gian và hình thức kiến trúc từ chính nền đất mà nó được xây dựng. Ngôi nhà được neo giữ xuống đất bằng các trụ đá sa thạch thẳng đứng được khai thác cách thác nước 500 ft (152,4 m). Những viên đá được sắp xếp để giống với các tầng đá tự nhiên lộ ra dọc theo lòng suối. Sàn nhà được xây dựng bằng các tấm bê tông cốt thép ngang rộng, nhô ra, dường như nổi nhẹ trên dòng suối, bởi vì các dầm chịu lực được giấu giữa các phiến đá lát và trần nhà trát vữa. Nhờ hai hệ thống kết cấu bổ sung cho nhau này, Fallingwater được neo chắc xuống đất bằng các trụ đá trong khi các không gian bên trong lại như đang trôi nổi theo chuyển động của dòng suối.
4. Villa Savoye, Pháp
- Thiết kế: KTS Le Corbusier
- Năm hoàn thành: 1929
Ngôi nhà này đã thay đổi hoàn toàn sự nghiệp của Le Corbusier cũng như các nguyên tắc của phong cách Quốc tế; trở thành một trong những tiền lệ kiến trúc quan trọng nhất trong lịch sử. Sự tách biệt của Villa Savoye khỏi bối cảnh vật lý xung quanh cho phép thiết kế của nó được tích hợp một cách phù hợp vào bối cảnh cơ khí/công nghiệp của đầu thế kỷ 20, định nghĩa về mặt khái niệm, ngôi nhà như một thực thể được cơ giới hóa.
Đáp lại khát vọng và sự ngưỡng mộ của ông đối với thiết kế cơ giới hóa, Le Corbusier đã thiết lập “Năm Nguyên tắc Kiến trúc”, đơn giản là một danh sách các yếu tố cần được đưa vào thiết kế. Năm Nguyên tắc Kiến trúc có thể được coi là sự diễn giải hiện đại cho “Mười cuốn sách về Kiến trúc” của Vitruvius, không phải theo nghĩa đen là một cuốn cẩm nang hướng dẫn cho các kiến trúc sư, mà là một danh sách kiểm tra các thành phần cần thiết của thiết kế.
Trên thực tế, Villa Savoye được thiết kế hoàn toàn theo Năm Nguyên tắc của Corbusier:
- Hệ thống cột đỡ mái (Pilotis)
- Sân thượng mái bằng
- Không gian mở
- Cửa sổ dải (Ribbon Windows)
- Mặt tiền tự do
5. Bảo tàng Solomon R. Guggenheim, Mỹ
- Thiết kế: KTS Frank Lloyd Wright
- Năm hoàn thành: 1959
Trải dài về phía thành phố Manhattan, Bảo tàng Solomon R. Guggenheim là dự án lớn cuối cùng do Frank Lloyd Wright thiết kế và xây dựng từ năm 1943 cho đến khi mở cửa cho công chúng vào năm 1959, sáu tháng sau khi ông qua đời, khiến nó trở thành một trong những công trình dài hơi nhất và cũng là một trong những dự án nổi tiếng nhất của ông. Hoàn toàn trái ngược với mạng lưới đường phố vuông vức của Manhattan, những đường cong hữu cơ của bảo tàng là một điểm nhấn quen thuộc đối với những người yêu nghệ thuật, du khách và cả người đi bộ.
Dù nhận nhiều lời phê bình từ giới chuyên môn, không thể phủ nhận rằng thiết kế Bảo tàng Guggenheim của Wright mang lại sự tự do về không gian độc đáo, phản ánh phong cách riêng của ông. Wright đã mất 700 bản phác thảo và sáu bộ bản vẽ kỹ thuật để biến tầm nhìn của mình thành một tác phẩm điêu khắc kiến trúc phi thường nhìn ra Công viên Trung tâm, và ít nhất nó cũng phải được công nhận là một trong những công trình kiến trúc theo phong cách Quốc tế có không gian đẹp nhất.
6. Trường nghệ thuật Bauhaus, Đức
- Thiết kế: KTS Walter Gropius
- Năm hoàn thành: 1926
Quan tâm đến việc tạo ra một hình thức thiết kế mới giữa kiến trúc, nghệ thuật, thiết kế công nghiệp, typography, thiết kế đồ họa và thiết kế nội thất, Walter Gropius đã được truyền cảm hứng để thành lập trường Bauhaus ở Dessau, với một phong cách mới nổi sẽ ảnh hưởng đến kiến trúc mãi về sau.
Ban đầu là một trường học ở Weimar, nhưng sự bất mãn chính trị ngày càng gia tăng đã buộc trường phải chuyển đến Dessau. Gropius đã nắm bắt cơ hội này để xây dựng một ngôi trường phản ánh hy vọng của ông về nền giáo dục sẽ được cung cấp bên trong những bức tường của nó. Phong cách của các cơ sở ở Dessau gợi ý về phong cách hướng đến tương lai hơn của Gropius vào năm 1914, đồng thời cũng cho thấy sự tương đồng với phong cách Quốc tế hơn là phong cách Tân cổ điển.
7. Habitat 67, Canada
- Thiết kế: Safdie Architects
- Năm hoàn thành: 1967
Habitat 67, được thiết kế bởi kiến trúc sư người Israel-Canada Moshe Safdie với vai trò là Pavilion tại Triển lãm Thế giới năm 1967, ban đầu được dự định như một giải pháp thử nghiệm cho nhà ở chất lượng cao trong môi trường đô thị đông đúc. Safdie đã khám phá những khả năng của các mô-đun lắp ghép sẵn để giảm chi phí nhà ở và cho phép tạo ra một kiểu nhà ở mới có thể tích hợp những đặc điểm của một ngôi nhà ngoại ô vào một tòa nhà cao tầng trong đô thị.
Habitat 67 được xây dựng từ 354 mô-đun giống hệt nhau và hoàn toàn được lắp ghép sẵn (được gọi là “hộp”), xếp chồng lên nhau theo nhiều cách kết hợp khác nhau và được nối với nhau bằng dây cáp thép. Các căn hộ có hình dạng và kích thước khác nhau, vì chúng được tạo thành từ một đến bốn “hộp” có diện tích 600 feet vuông (khoảng 93 mét vuông) với các cấu hình khác nhau. Mỗi căn hộ được tiếp cận thông qua một loạt các đường phố và cầu dành cho người đi bộ, cùng với ba lõi thang máy thẳng đứng dành cho các tầng trên cùng. Các tiện ích dịch vụ và bãi đậu xe được tách biệt khỏi các tuyến đường lưu thông của cư dân, nằm ở tầng trệt.
8. Tòa nhà Quốc hội Brazil
- Thiết kế: KTS Oscar Niemeyer
- Năm hoàn thành: 1960
Tọa lạc ở vị trí đầu tiên trong quy hoạch thành phố của Lúcio Costa, và là công trình duy nhất nằm trong khu vực cây xanh trung tâm của nhánh phía đông của Trục Đại lộ, nhà Quốc hội (Congresso Nacional) chiếm vị trí nổi bật giữa các công trình chính phủ của Oscar Niemeyer ở Brasília. Là cung điện trang nhã nhất trong số các cung điện trên Quảng trường Ba Quyền lực, tòa nhà Quốc hội phản ánh ảnh hưởng mạnh mẽ của Le Corbusier, đồng thời gợi lên những hình thức lãng mạn và kỳ lạ, đặc trưng cho chủ nghĩa Hiện đại Brazil của Niemeyer.
Nổi bật trên mái nhà bằng phẳng, hai “mái vòm” tượng trưng cho các phòng họp của cơ quan lập pháp lưỡng viện của Brazil. Trước đây, hai phòng họp này nằm trong hai tòa nhà riêng biệt ở Rio de Janeiro, Niemeyer đã hợp nhất chúng tại Brasília. Tương tự như các trung tâm quyền lực khác, chẳng hạn như Điện Capitol Hoa Kỳ ở Washington, DC, hay Vương cung thánh đường Thánh Phêrô ở Rome, mái vòm phía trên phòng Thượng viện có hình dạng một mái vòm parabol nông. Ngược lại, đối với phòng Hạ viện lớn hơn, Niemeyer đã đảo ngược hình dạng mái vòm mang tính biểu tượng để tạo ra hình dạng giống một cái bát.
9. Dancing House (Tạm dịch: Tòa nhà Khiêu vũ), Cộng hòa Séc
- Thiết kế: KTS Frank Gehry
- Năm hoàn thành: 1996
Hoàn thành năm 1996 và được thiết kế cùng với Vlado Milunić, Ngôi nhà Khiêu vũ (Dancing House) đã giới thiệu ngôn ngữ kiến trúc mới nổi của Gehry đến một địa điểm nổi bật dọc bờ sông Praha. Thiết kế kết hợp một tòa tháp kính cong và một khối kiến trúc xây bằng gạch hình chữ nhật, tạo nên một sự đối thoại rõ ràng giữa các hình thức năng động và tĩnh lặng.
Được xây dựng bằng các tấm bê tông định hình riêng lẻ và các yếu tố mặt tiền được khớp nối, dự án phản ánh sự quan tâm của Gehry đến bố cục điêu khắc và sự tương tác của hình học.
Các chiến lược về không gian và vật liệu của tòa nhà thể hiện khả năng của ông trong việc chuyển tải hình thức biểu cảm vào bối cảnh đô thị, đánh dấu một thời điểm quan trọng trong quá trình tiến tới các dự án văn hóa quy mô lớn của ông vào cuối những năm 90.
10. Bank of China Tower (Tạm dịch: Tòa nhà Ngân hàng Trung Hoa), Trung Quốc
- Thiết kế: KTS I. M. Pei
- Năm hoàn thành: 1990
Tòa nhà Ngân hàng Trung Hoa (Bank of China Tower – BOC) là một trong những tòa nhà được coi là biểu tượng của đặc khu hành chính Hong Kong. BOC nổi bật giữa khu trung tâm với kiến trúc khá bắt mắt và hiện vẫn là trụ sở chính của Ngân hàng Trung Hoa.
Thiết kế của tòa nhà là một hình ảnh biểu trưng, có hình dáng của một cây tre nhỏ đang vươn lên. Nó còn là biểu tượng của sức sống và sự thịnh vượng. Toàn bộ kết cấu được chống bởi 5 cột thép chính tại 5 góc của tòa nhà, với các khung hình tam giác biến đổi theo nhiều hướng khác nhau. Khối nhà phía dưới 47 tầng mở cửa rộng rãi cho công chúng. Phần trên, việc ra vào được kiểm soát rất nghiêm ngặt.
11. Nhà hát Opera Sydney, Úc
- Thiết kế: KTS Jørn Utzon
- Năm hoàn thành: 1973
Ít có công trình nào nổi tiếng bằng Nhà hát Opera Sydney ở Sydney, Úc. Được xem như kỳ quan thứ tám của thế giới, nhà hát opera này có một lịch sử lâu đời đằng sau thiết kế của nó. Câu chuyện về công trình tráng lệ này bắt đầu vào năm 1956 khi Chính phủ New South Wales tổ chức một cuộc thi mở để thiết kế hai phòng biểu diễn, một dành cho opera và một dành cho hòa nhạc giao hưởng, với mục tiêu đưa Sydney lên bản đồ thế giới.
Việc xây dựng Nhà hát Opera Sydney bắt đầu vào tháng 3 năm 1959 sau khi phá dỡ Trạm xe điện Fort Macquarie. Dự án được xây dựng theo ba giai đoạn: móng và xây dựng bệ đỡ nhìn ra Cảng Sydney, xây dựng lớp vỏ ngoài và thi công nội thất.
Năm 2007, nơi đây được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới, cùng với các di tích cổ như Stonehenge (Anh). Năm 2003, Jørn Utzon được trao giải Pritzker, năm năm trước khi ông qua đời vào năm 2008. Do những vấn đề chính trị dẫn đến việc ông từ chức nhiều năm trước đó, kiến trúc sư này chưa bao giờ trở lại Úc để chứng kiến kiệt tác đã hoàn thành của mình, một công trình được coi là một trong những kiến trúc vĩ đại nhất từng được tạo ra.
12. The Farnsworth House, Mỹ
- Thiết kế: KTS Ludwig Mies van der Rohe
- Năm hoàn thành: 1951
Ngôi nhà Farnsworth, được xây dựng từ năm 1945 đến năm 1951 cho Tiến sĩ Edith Farnsworth làm nơi nghỉ dưỡng cuối tuần, là một kiệt tác hoàn hảo về trật tự được đặt hài hòa trong thiên nhiên hoang sơ ở Plano, Illinois. Nằm ngay ngoại ô Chicago trên một khu đất rừng biệt lập rộng 10 mẫu Anh với sông Fox ở phía nam, công trình kiến trúc bằng kính này tận dụng tối đa mối liên hệ với môi trường tự nhiên xung quanh, hiện thực hóa khái niệm của KTS Mies van der Rohe về mối quan hệ mật thiết giữa ngôi nhà và thiên nhiên.
Ban đầu, Farnsworth (Chủ đầu tư) rất hào hứng, không chỉ với dự án mà còn với cá tính của kiến trúc sư. Tuy nhiên, sau khi công trình hoàn thành, khách hàng đã vô cùng thất vọng khi nhận ra sự đơn giản trừu tượng của nó lại gây khó khăn trong việc sinh sống. Những điều này và nhiều yếu tố khác đã dẫn đến sự rạn nứt giữa kiến trúc sư và khách hàng. Tranh chấp về giá trị của công trình bao gồm những lời phàn nàn về hệ thống thông gió kém bên trong và chi phí vượt dự toán. Tuy nhiên, ngôi nhà Farnsworth vẫn là một trong những công trình đáng chú ý nhất của Mies nhờ sự kết hợp giữa sự đơn giản, vẻ đẹp tinh tế và ý tưởng độc đáo.
